A gra toczy się o - bagatela - blisko 800 mln zł rocznie. Właśnie tyle Polacy wydają na wszelkiego rodzaju zabawki - od puzzli, przez klocki Lego i pluszowe misie, po czasopisma z plastikowymi bublami dla dzieci. Jak wyliczyło Centrum im. Adama Smitha, przeciętny polski rodzic przedszkolaka (dziecko w wieku 3-6 lat), mieszkający w dużym polskim mieście, wydaje na zabawki aż 200 zł miesięcznie. Choć nie ma dokładnych wyliczeń, jak dużą część tych wydatków stanowią prezenty mające racjonalne wytłumaczenie (wręczane z okazji urodzin, imienin dziecka czy na gwiazdkę), to - jak się okazuje - nawet najrozsądniejsi rodzice przyznają, że nierzadko pod wpływem chwili, z jakiejkolwiek okazji, kupują niepotrzebne barachło: - Zazwyczaj, jeśli już mam kupić dziecku zabawkę, to zwracam szczególną uwagę na to, by była pożyteczna, edukująca, uczyła twórczego myślenia. Ale i tak zdarza mi się ulec i kupić niepotrzebny bubel, choć wiem, że to wyrzucone pieniądze - tłumaczy dr Patrycja Dołowy z Fundacji MaMa. Według niej, chwytanie się takiego "koła ratunkowego", zwłaszcza gdy rodzic gdzieś się spieszy , to najprostsze rozwiązanie. - Dziecko się czymś zajmie, a on ma święty spokój - mówi. Przyznaje jednak, że wiele z tych zakupów nie miałoby miejsca, gdyby nie marketingowe triki stosowane przez handlowców, mające przyciągnąć uwagę najmłodszych. - Szczególnie denerwujące jest wystawianie zabawek na poziomie oczu dziecka. W ogóle jestem przerażona tym zalewem bodźców, informacji i reklamy skierowanej do dzieci, która ma je tak zmanipulować, by potem na rodzicach wymusiły zakup jakiejś zabawki. Dzieci są przecież bardziej bezbronne.

Jak handlowcy i marketingowcy manipulują naszymi dziećmi

Razem z ekspertami i rodzicami ułożyliśmy zestaw najbardziej znienawidzonych trików, jakie handlowcy stosują, by manipulować naszymi dziećmi.

? możesz omijać stoisko z zabawkami, ale i tak zostaniesz trafiony przy pieczywie, a nawet między półkami z nabiałem. Bo sprzedawcy w supermarketach coraz częściej rozstawiają kosze z zabawkami w takich właśnie najbardziej uczęszczanych miejscach.

??sprzedawcy eksponują drobne, atrakcyjne gadżety tuż przy kasie. Niezależnie od tego, jak rodzic by się starał, nie ma szans, by odwrócić uwagę dziecka od jajka z niespodzianką albo lizaka.

? eksponują zabawki na wysokości oczu dziecka (np. McDonald's w ten sposób rozmieszcza zabawki dołączane do zestawów dziecięcych). Sprzedawca wie doskonale, że kiedy dziecko zabawkę weźmie, to już jej nie odda.

? w reklamach zabawek produkt występuje na tle innych atrakcyjnych przedmiotów. Np. reklamowany samochód strażacki jest przedstawiony na ulicach miasteczka, wśród ludzików, a lalka Barbie - w kolorowej, błyszczącej, bajkowej scenerii. Dziecko myśli, że kupując zabawkę, może mieć to wszystko.

??czekoladki i żelki same się śmieją, lalki mówią jak ludzie, cech ludzkich nabierają też samochodziki. Wszystko odbywa się w akompaniamencie atrakcyjnej muzyki, w tle słychać śmiech dzieci. I znów dziecko myśli, że po kupieniu zabawki zdobędzie nowego przyjaciela.

? dziecięce przechowalnie w centrach handlowych sprawiają, że najmłodsi chcą jechać z nami na zakupy. Potem zaś szybko się im tam nudzi i musimy zabrać je ze sobą w trasę po butikach.

??centra handlowe lokują sklepy z zabawkami przy wejściach i zejściach do parkingów. Znów - po to, by dziecko miało szansę nas tam zaprowadzić.

Rodzicu, nie daj się wpuścić w kanał!

Co zrobić, gdy dziecko tupie i krzyczy "Tato, kup mi to!"? Jakie jeszcze techniki manipulacyjne stosują nasze dzieci?

Z dr Joanną Rutkowską, psycholog, która prowadzi diagnozę psychologiczną oraz terapię poznawczo-behawioralną dzieci i młodzieży w prywatnym ośrodku psychologiczno-pedagogicznym "Rodzice i dzieci" w Warszawie, rozmawia Michał Stangret

Jesteśmy z dzieckiem w centrum handlowym, maluch widzi atrakcyjną zabawkę. "Tato, mamo, kupcie mi to!". Rodzic rozpoczyna: "już to masz", "po co ci to?", "to jest niefajne". Ale argumenty nic nie dają. Co ma wtedy zrobić?

- Rodzice często ciągną dziecko przez sklepy pełne atrakcyjnych dla maluchów gadżetów czy zabawek, a potem mają do niego pretensje, że krzyczy "ja chcę to", "chcę tamto". Nie ma się czemu dziwić, to normalna, zdrowa reakcja. Lepiej nie prowokować takich sytuacji, ale poprosić kogoś bliskiego o opiekę i iść na zakupy samemu. To jednak nie znaczy, że jeśli takiej możliwości nie ma, rodzic pozostaje bezbronny.

Niech pani zdradzi jakieś sposoby na wybrnięcie z takiej sytuacji.

- Warto obserwować swoje dziecko i zastanawiać się, jak nami manipuluje. Jednym z dziecięcych sposobów na rodzica jest histeria. Metoda ta zastosowana w miejscach publicznych powoduje, że rodzic czuje się bardzo niezręcznie, widząc wlepiony wtedy w siebie wzrok innych osób. I często ulega. Dzieci stosują też bardziej wyrafinowane techniki szantażu i manipulacji. Miałam przypadek dziewczynki, która po wejściu do sklepu i upatrzeniu łupu, rzewnym głosem ofiary mówiła w taki sposób, by inni to słyszeli: "Tatusiu, błagam cię, kup mi choć tę jedną zabawkę. Ja przecież jeszcze nigdy nic od ciebie nie dostałam".

Jest też metoda na dumę: "Tatusiu, ja naprawdę rozumiem, że nigdy nic mi nie kupujesz, bo jesteśmy biedni i nie mamy tyle pieniążków, co inni. Ale kup mi chociaż to, proooszę..."

- Jeżeli rodzic ulegnie tej presji, oznacza to, że ma problem z własnym komfortem psychicznym. W takich wypadkach nie warto bronić się na forum publicznym. W ogóle nie warto wchodzić z dzieckiem w dłuższe dyskusje, tłumaczenia. Najlepiej po prostu nie kupować, można ewentualnie dodać stanowcze, krótkie: "Nie kupię". Bez złości, bez krzyków. Zasadniczo w ogóle, gdy przechodzimy obok "niebezpiecznych" witryn sklepowych, róbmy to błyskawicznie, tak, by dziecko ich nie zauważyło, starajmy się je zagadywać.