80-letni pan kilkanaście miesięcy temu poszedł do banku by zainwestować swoje oszczędności. Pracownica instytucji namówiła go na założenie lokaty inwestycyjnej (wartość oszczędności zależna jest od cen na giełdzie). Kobieta kusiła, że polecany produkt ma wyższe oprocentowanie. Jednak po roku, gdy klient wrócił po pieniądze, był w szoku. Jego oszczędności zmalały o 40 proc. - Sprawa najprawdopodobniej zakończy się w sądzie - mówi Katarzyna Biela z Komisji Nadzoru Finansowego, gdzie poszkodowany złożył skargę. Inwestor wyjaśniał, że nie miał zielonego pojęcia o ryzyku.

Niestety- jak przyznaje KNF - w czasie hossy banki i biura maklerskie często wciskały klientom produkty inwestycyjne, kusząc szybkimi i łatwymi zyskami. Od dziś ma się to zmienić.

- Każda osoba, która przyjdzie do banku czy biura maklerskiego, by zainwestować oszczędności w formie czy to lokaty inwestycyjnej, czy w funduszu inwestycyjnym, będzie musiała przejść test - mówi Biela.

To konieczność, bo dziś zaczynają obowiązywać przepisy ministra finansów do unijnej dyrektywy o rynkach instrumentów finansowych (MiFID), które nakładają na banki i domy maklerskie obowiązek szczegółowego informowania klientów o ryzyku inwestycyjnym. Biela wyjaśnia, że test będzie miał formę formularza z pytaniami. - To będą różne pytania, np. jak długie inwestor ma doświadczenie z ryzykownym inwestowaniem, czy poniósł kiedyś straty i jakiej wielkości straty jest w stanie zaakceptować. Odpowiedzi pomogą określić, w co dany klient może inwestować pieniądze. Jeżeli z testu będzie wynikać, że np. osoba nie jest w stanie ponieść żadnych strat, to bank powinien odradzić jej lokaty inwestycyjne czy fundusze - mówi Biela.

KNF przyznaje, że nikt nie zabroni inwestować upartemu klientowi: - Ale wtedy taka osoba będzie musiała podpisać dokument, że wie o ryzyku,. A to zabezpiecza banki przed ewentualnymi roszczeniami - dodaje Biela.

- Dla klienta to będzie kolejny dokument do wypełnienia - ocenia Michał Macierzyński z portalu Bankier.pl. - Przed wciskaniem nam różnych produktów przez bankowców na pewno nas to nie uchroni. Większość z nas i tak nie czyta tego, co podpisuje, a w tej sytuacji może to nas sporo kosztować.

Choć KNF z Izbą Zarządzających Funduszami i Aktywami stworzyli już listę kilkudziesięciu przykładowych pytań, które będą w testach, nie są one wiążące dla banków. Te mogą tworzyć własne testy. Za ich brak Komisja będzie mogła nakładać kary do pół miliona złotych, a nawet cofnąć pozwolenie na działalność dla biura maklerskiego.

Przykładowe pytania z testu dla inwestora

Proszę zaznaczyć stwierdzenia, z którymi Pani/Pan się zgadza:

A. fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

? tak ? nie

B. fundusze inwestycyjne nie gwarantują osiągnięcia zysku, a historyczne wyniki funduszy nie stanowią gwarancji uzyskania podobnych wyników w przyszłości

? tak ? nie

C. zalecany okres inwestowania zależy od wybranego funduszu

? tak ? nie

D. podstawowym źródłem wiedzy na temat funduszu inwestycyjnego otwartego jest jego prospekt informacyjny

? tak ? nie

Proszę wskazać przybliżoną wartość Pani/Pana stałego miesięcznego dochodu po odliczeniu podatku i odjęciu stałych zobowiązań finansowych (np. spłaty kredytów, koszty utrzymania):

A. ? poniżej 5 000 zł